Strona Główna
Kluczowe wydarzenia XVI wieku
1
Rozkwit architektury i handlu
Księstwo Nyskie dochodzi do szczytu znaczenia – Śląski Rzym. Prudnik staje się ważnym ośrodkiem włókiennictwa.
2
Przejęcie Śląska przez Habsburgów
1532–1552. Zmiana dynastii rządzącej Księstwem Opolskim po śmierci ostatniego Piasta.
3
Reformacja
Hohenzollernowie otwierają Księstwo Opolskie na reformację, która zyskuje wielu zwolenników na Śląsku.
4
Epidemie dżumy
Fale czarnej śmierci w latach 1524, 1542, 1568 i najtragiczniejsza w roku 1585.
5
Powodzie
Niszczycielskie wylewy w latach 1501, 1539, 1567 i 1598 spowalniają rozwój regionu.
Opis epoki
Spokój po burzliwych stuleciach
Wiek XVI po dwóch stuleciach wojen i klęsk żywiołowych przyniósł trochę spokoju. Wzrastające znaczenie Księstwa Nyskiego oraz Prudnika jako ważnego ośrodka włókienniczego sprzyjało Ścinawie.
W roku 1526 biskup wrocławski postanowił uznać Nysę za swoją główną rezydencję. To właśnie wtedy bogatą Nysę zaczęto nazywać Śląskim Rzymem.
Rolnictwo i handel
Rolnictwo dawało godziwe zyski, między innymi dzięki uprawie lnu dla warsztatów włókienniczych w Prudniku. Tkaniny z Prudnika eksportowano nawet na tak trudne rynki jak słynąca z włókiennictwa Holandia.
Przejęcie Śląska przez Habsburgów (1532–1552)
Po bezpotomnej śmierci ostatniego Piasta, Księcia Opolskiego Jana II Dobrego, w 1532 roku tron książęcy przeszedł na rzecz Króla Czech z dynastii Habsburgów.
Zmiana herbu władcy Księstwa Opolskiego.
Sprawa sukcesji była jednak bardziej skomplikowana. Jan Dobry przed śmiercią sporządził testament, na mocy którego Księstwo Opolskie miało trafić we władanie Jerzego Hohenzollerna.
W międzyczasie na tronie w Pradze zasiadł Ferdynand I Habsburg. Nowy Król Czech niechętnie godził się na utratę bogatego księstwa, ale z powodu zadłużenia Habsburgów u Hohenzollernów postanowiono, że Księstwo Opolskie będzie oddane Hohenzollernom do momentu spłaty zadłużenia. W roku 1552 doszło do uregulowania długu i Księstwo Opolskie trafiło do Habsburgów.
W tym momencie warto wyjaśnić, że Habsburgowie (katolicy) władali Świętym Cesarstwem Rzymskim, czyli Austrią, Czechami, Węgrami, królestwami Włoch i południowymi państwami Niemiec. Hohenzollernowie (zwolennicy reformacji) władali w Prusach (wtedy lenno polskie) i w krajach północnoniemieckich.
Hohenzollernowie podczas swoich 20 letnich rządów szeroko otwarli Księstwo Opolskie na reformację, która znalazła na Śląsku wielu zwolenników. W ślad za tym, wielu katolików na śląskich wsiach, niektóre kościoły w miastach i parafie, podążając za swoimi panami i kapłanami przeszło na stronę reformacji. Te zmiany nie zawsze przebiegały łagodnie. W niektórych parafiach wybuchały gwałtowne, czasem nawet krwawe protesty.
Kościoły w Ścinawie Małej i Nyskiej oparły się ruchowi reformacji. Zapobiegła temu zdecydowana, kontrreformacyjna postawa biskupa wrocławskiego, który władał Księstwem Nyskim i był właścicielem kościoła w Ścinawie Małej. W obu Ścinawach nie odnotowano znaczących rozruchów na tle religijnym.
Epidemie dżumy nawiedziły okolice Ścinawy w latach 1524, 1542, 1568 i najtragiczniej w roku 1585. W każdej z tych fal czarnej śmierci, życie traciło od kilku do kilkudziesięciu procent ludności. W roku 1585 śmierć poniosło ok 70% ludzi mieszkających w granicach dzisiejszej gminy Korfantów. Zmarłych, zgodnie z obowiązującymi przepisami chowano już poza murami miast i poza obrębem wsi. Epidemie dżumy z końca XVI wieku w Przydrożu Małym są prawdopodobnie zalążkiem wydarzeń, które doprowadziły do powstania tam kościoła i stacji drogi krzyżowej na Szwedzkiej Górce.
Powodzie XVI wieku
Powodzie i podtopienia w XVI wieku poważnie spowolniały rozwój regionu. Pomimo braku niszczących wojen, Ścinawa Mała była ofiarą tej niepozornej rzeczki dzielącej obie Ścinawy. Nie ma szczegółowych danych ze Ścinawy Małej. Zapiski dotyczące powodzi pochodzą z Nysy. Ponieważ jako przyczyny powodzi podaje się długotrwałe lub gwałtowne opady, z dużym prawdopodobieństwem Ścinawa Niemodlińska zachowywała się jak Nysa Kłodzka. Ten duet zawsze szaleje w tym samym czasie (nawet kwintet, jeśli doliczymy Białą Głuchołaską, Osobłogę i rzekę Prudnik). Typowe zniszczenia powodziowe ówczesnych miast i wsi to degradacja struktury, zniszczenie niżej położonych domów, młynów, wałów i murów obronnych, zamulenie rowów odwadniających i głód jako efekt zalanych pól, stodół i magazynów. Zwykle też dochodziło do zerwania drewnianych mostów, zmian koryta rzeki i konieczności naprawy dróg.
1501
Pierwsza wielka powódź stulecia
1539
Kolejna fala zniszczeń
1567
Trzecia powódź stulecia
1598
Powódź kończąca wiek
Zabytki Ścinawy w XVI wieku
Nie dotarłem do materiałów jasno opisujących ścinawskie zabytki. Z kontekstu wynikało, że na początku XVI wieku kościół w Ścinawie Nyskiej był jeszcze odbudowywany po wojnach husyckich. Nowy kościół miał być wyposażony w elementy fortyfikacji i być może było to przyczyną przeciągania się odbudowy. Nie można też wykluczyć, że budynek był kilkakrotnie przebudowywany.
Przypomnę, że kościół p.w. św. Piotra i Pawła w Ścinawie Nyskiej leżał w Księstwie Nyskim, które w XVI wieku, pomimo dużych inwestycji i pożaru Nysy w roku 1542 dynamicznie się rozwijało. Istniejące na kościele oznaczenie 1585 może być datą ostatecznego zakończenia rozbudowy i remontu. Pomimo tak jasnego oznaczenia, wątpliwości wzbudza jego wiarygodność. Nie wiem z jakiego materiału wykonano metalową chorągiewkę, ale jej trwałość, ponad 400 lat na świeżym powietrzu budzi podziw.
O kościele w Ścinawie Małej nie znalazłem danych, ale jego przyziemia i fundamenty plebanii oceniono kiedyś na wiek XVI. Być może brak danych jest śladem dżumy, która zdziesiątkowała Ścinawę w II połowie XVI wieku i w I połowie wieku XVII. Po prostu nikt tego nie opisywał, albo dokumenty zaginęły podczas Wojny Trzydziestoletniej.
Niejasne są też wiadomości o Dworze (w zależności od źródła) przypisanym do rodzin von Logau lub Stensch. W końcu XVI wieku Dwór kupił Baltazar von Mettich – sędzia ziemski Księstwa Opolsko Raciborskiego. Ponieważ w grę wchodził skromny Dwór wymagający remontu, domyślam się, że w tle chowają się jakieś problemy finansowe urzędników Księstwa Nyskiego – rodziny Stensch lub von Logau. Ważne z punktu widzenia zabytku: - to w końcu XVI wieku zapadła decyzja o jego poczęciu ;)