800 lat bagażu Historii
Ścinawa Mała
Władza. Kto tu rządził?
Początki osady
Ścinawa Mała istniała najprawdopodobniej już w okresie plemiennym. Tym co przyciągało ludzi były stosunkowo urodzajne ziemie, łatwość pozyskania drewna i bogactwo fauny w bagiennej dolinie rzeki Ścinawy Niemodlińskiej.
Nie ma danych z okresu poprzedzającego XIII wiek i nie istniały wtedy współcześnie rozumiane granice. Po wydzieleniu Księstwa Opolskiego z Dzielnicy Śląskiej (tej z testamentu Władysława Krzywoustego), Książę opolski Kazimierz I w ramach dużej akcji osadniczej na Śląsku, lokował Ścinawę Małą ok 1220 roku. Takiego dokumentu nie znaleziono, ale biskup wrocławski w kontakcie z księciem opolskim, poprzez kasztelanię otmuchowską, założył tu parafię i spowodował wybudowanie kościoła.
Władza cywilna i kościelna
XIII wiek
Władcą ziemi był książę opolski z biskupem wrocławskim, jako zarządcą diecezji wrocławskiej w procesie wciąż trwającej chrystianizacji Słowian (władza cywilna i kościelna). W 1226 roku biskup wrocławski Wawrzyniec w swoim wykazie uposażeń wymienia kościół w Ścinawie Małej. To z tego dokumentu pochodzą daleko idące wnioski dotyczące statusu miejscowości na początku XIII wieku.
Rok 1226
Biskup wrocławski Wawrzyniec w swoim wykazie uposażeń wymienia kościół w Ścinawie Małej. To z tego dokumentu pochodzą daleko idące wnioski dotyczące statusu miejscowości na początku XIII wieku.
Rok 1290 – Księstwo Nyskie
W wyniku testamentu księcia opolskiego powstało autonomiczne księstwo biskupie, odtąd nazywane Księstwem Nyskim. Ścinawa Mała pozostała w granicach księstwa opolskiego, a Ścinawa Nyska stała się dobrem biskupim. Na rzece Ścinawie Niemodlińskiej ustanowiono granicę, która swoim znaczeniem przypominała granicę międzypaństwową. Kościół i przypisane mu działki w Ścinawie Małej stał się enklawą Księstwa Nyskiego w Ścinawie Małej, należącej do księstwa opolskiego/podksięstwa Niemodlińskiego.
Śląsk w cieniu Cesarstwa
Koniec XIII – XIV wiek
Na południe od Śląska istniało państwo czeskie, które jako królestwo było autonomiczną częścią Świętego Cesarstwa Rzymskiego.
1
Rywalizacja o koronę
Próby zjednoczenia Królestwa Polskiego (dzielnic) przez księcia śląskiego Probusa zostały przerwane jego tajemniczą śmiercią. Książę śląski Henryk IV Probus rywalizował wtedy o polską koronę z Władysławem Łokietkiem. Relacje między księstwami śląskimi a stronnikami Łokietka charakteryzowały się dużą nieufnością, rywalizacją i momentami wrogością.
2
Hołdy lenne królowi Czech
W tej sytuacji, od końca XIII wieku poprzez wiek XIV, książęta śląscy składali hołdy lenne królowi Czech. To powodowało, że księstwa śląskie stały się jednocześnie posiadającymi dużą autonomię prowincjami króla Czech i Świętego Cesarstwa Rzymskiego.
3
Potężny protektor
Ten strategiczny ruch sprawił, że księstwa śląskie miały na południu potężnego protektora w postaci (niemieckiego w sumie) cesarstwa rzymskiego.
Łańcuch władzy – od sołtysa do cesarza
1
2
3
4
1
Cesarz
2
Król Czech (Praga)
3
Książę Opolsko-Raciborski / Podksięstwo Niemodlińskie
4
Ścinawa Mała
Władca Księstwa Opolsko Raciborskiego/podksięstwa Niemodlińskiego podlegał królowi Czech w Pradze. Z kolei król Czech z racji swojej pozycji w cesarstwie, brał udział w kształtowaniu polityki cesarstwa i jego władz (bywał cesarzem). Ten podział administracyjny trwał do roku 1742, kiedy Król Prus Fryderyk II, w wyniku wojen Śląskich odbił Śląsk z rąk austriackich. Pomijając losy Niemiec, ten stan zmienił się dopiero w roku 1945 w wyniku II Wojny Światowej i konferencji w Jałcie i Poczdamie.
Władza lokalna – sołtys, rada i prywatni właściciele
Godinus – zasadźca Ścinawy Małej
Historycznie władzą lokalną w Ścinawie Małej i Nyskiej był sołtys (wójt), którym z reguły był zasadźca, czyli człowiek z upoważnienia księcia lub lennika księcia. W przypadku Ścinawy Małej zasadźcą był Godinus. Źródła wskazują, że był to człowiek pochodzący z Wielkopolski, z rodziny wykonującej podobne zlecenia dla księcia i biskupa wrocławskiego. Godinus został polecony księciu opolskiemu Kazimierzowi I przez księcia śląskiego Henryka Brodatego (z Wrocławia). Chodziło w tym o wyznaczenie granic miejscowości i przydzielenie działek osadnikom.
Zbrosław – rycerz porządkowy
Nad procesem osadnictwa z ramienia księcia Kazimierza, rolę porządkową pełnił pochodzący z zamożnego rodu śląskiego rycerz Zbrosław.
Rada i ewolucja systemu władzy
Władzę osady, oprócz sołtysa/burmistrza, zgodnie z magdeburskim prawem lokacyjnym, stanowiła rada wybierana spośród osadników. System, w skład którego wchodził sołtys/burmistrz i rada ulegał z biegiem czasu ewolucji. Osady i wsie stawały się własnościami prywatnymi. Książę nadawał je na własność swoim zasłużonym rycerzom i rodom. W końcu wieku XIV wszystkie miejscowości z nielicznymi wyjątkami praktycznie były już w rękach prywatnych, a rola istniejących kiedyś rad stawała się marginalna.
Książę Opolski Kazimierz I z rycerzem Zbrosławem analizują akt lokacyjny.
Hans von Tschirn i konfederacja miast
Rok 1488
W historii Ścinawy Małej znalazłem Hansa von Tschirn, który jako reprezentant Ścinawy Małej podpisał się w 1488 roku w Nysie pod jednym z dokumentów konfederacji miast współpracujących w dziedzinie bezpieczeństwa. Celem było wspólne działanie na rzecz zwalczania tzw. raubritterów, czyli najczęściej zubożałych rycerzy rozbójników - sprawców napadów i kradzieży na drogach księstwa.
Ciekawostką jest przeszłość Hansa. Podejrzewano, że kiedyś też był raubritterem, a podpis pod dokumentem miał w oczach biskupa poprawić jego notowania.
Miasta konfederacji 1488
Nysa
Grodków
Biała
Prudnik
Głogówek
Głuchołazy
Otmuchów
Paczków
Wiązów
Ścinawa Mała
Złożona struktura własności
W zapisach z historii Ścinawy pojawiają się nazwiska von Logau, von Mettich, Callenberg von Muskau… , ale problem polega na rozróżnieniu właścicieli Dworu od właścicieli Ścinawy Małej. Właściciele Dworu mieli posiadłości w Ścinawie Małej, ale miasto z przywilejem targowym, młynami, karczmą itp należało do księcia opolskiego/niemodlińskiego.
Poddani księcia opolskiego
Mieszkańcy podlegający bezpośrednio władzy księcia opolskiego/niemodlińskiego.
Poddani pana Dworu
Poddani pana rezydującego w Dworze, posiadającego własne włości w Ścinawie Małej.
Poddani biskupa
Poddani biskupa pracujący na ziemi należącej do kościoła w Ścinawie Małej.