Strona Główna

Kluczowe wydarzenia XVII wieku
⚔️ Wojna 30-letnia
1618–1648
Największy konflikt zbrojny stulecia, który spustoszył Śląsk i okoliczne ziemie.
☠️ Epidemie dżumy
1602–1681
Kolejne fale zarazy: 1602–1603, 1625, 1633, 1643–1645, 1680–1681.
🌊 Powodzie
1622, 1655, 1698
Niszczycielskie wylewy rzeki Ścinawy Niemodlińskiej pustoszące okoliczne wsie.
Wojna Trzydziestoletnia 1618–1648
Największym wydarzeniem na Śląsku w XVII wieku była Wojna Trzydziestoletnia, trwająca od roku 1618 do 1648. Był to konflikt o podłożu głównie religijnym, między Świętym Cesarstwem Rzymskim reprezentującym katolików, a zwolennikami reformacji - idei Marcina Lutra. Zakwestionowana została ponadto dominująca rola cesarstwa rzymskiego i monarchii habsburskiej. Konflikt rozlał się w Europie, szczególnie dotykając terenów jej części środkowej.
Po stronie cesarskiej w wojnę zaangażowana była monarchia Habsburgów, Hiszpania i Bawaria dowodząca tzw. Ligą Katolicką.
Po stronie reformacji zaangażowała się Dania, Szwecja, Niderlandy i tzw. Elektorat Palatynatu – część środkowych Niemiec z Czechami - zwolennikami kalwinizmu, Do strony antykatolickiej przystąpiła też katolicka Francja, obawiająca się rosnącej potęgi Habsburgów.
Sytuacja na Śląsku była bardzo skomplikowana. Idea reformacji znalazła swoich zwolenników wśród części ludności i szlachty śląskiej. Południowa Opolszczyzna z Księstwem Nyskim stała się areną intensywnych działań walczących stron.
W roku 1632 Nysę zdobyły wojska saskie reprezentujące reformację. Wojska cesarskie pod dowództwem naczelnego wodza cesarstwa rzymskiego (Austrii) Wallensteina odbiły Nysę w roku1633, W roku 1642 Nysę oblegali Szwedzi i po zdobyciu zajmowali aż do roku 1650.
Prudnik zdobyły wojska duńskie w 1626 roku. Niecały rok później Prudnik został odbity przez Wallensteina (Austria). W 1632 Prudnik zdobyli Saksończycy (reformacja). W 1635 roku doszło do ugody z cesarzem i powrotu Prudnika pod panowanie Austrii. W maju 1642 roku Prudnik zaatakowały i zdobyły wojska szwedzkie pozostając tam aż do podpisania Pokoju Westfalskiego, który zakończył wojnę (rok 1648).

1
1626 — Prudnik zdobyty przez Danię
Wojska duńskie zajmują Prudnik. Niecały rok później miasto odbija Wallenstein (Austria).
2
1632 — Nysa i Prudnik w rękach Saksonii
Wojska saskie reprezentujące reformację zdobywają Nysę i Prudnik.
3
1633 — Odbicie Nysy przez Wallensteina
Wojska cesarskie pod dowództwem naczelnego wodza Wallensteina odbijają Nysę.
4
1635 — Ugoda z cesarzem
Prudnik wraca pod panowanie Austrii na mocy ugody z cesarzem.
5
1642–1650 — Szwedzi w Nysie i Prudniku
Szwedzi oblegają i zdobywają Nysę, zajmując ją aż do roku 1650. W maju 1642 atakują też Prudnik.
6
1648 — Pokój Westfalski
Podpisanie pokoju kończy wojnę. Prudnik i okolice wychodzą z konfliktu mocno zniszczone.

Skomplikowany obraz działań walczących stron mocno dał się we znaki mieszkańcom okolicznych miast i wsi. Maszerujące wojska plądrowały mijane miejscowości w poszukiwaniu furażu dla zwierząt i prowiantu dla żołnierzy. Dochodziło do licznych konfiskat i grabieży. Zmęczeni i zdemoralizowani wojną żołnierze dopuszczali się licznych zniszczeń, gwałtów, podpaleń i zbrodni. Ścinawa Mała cierpiała najbardziej podczas oblężeń Nysy i Prudnika. Stanowiła bowiem naturalne zaplecze walczących w tym rejonie stron. Patrole i oddziały logistyczne brutalnie przeczesywały okolicę w poszukiwaniu schowanych zbóż i zwierząt do konfiskaty. W tych okolicznościach dochodziło też bardzo często do lokalnych potyczek wrogich patroli, w tym transportujących skonfiskowane dobra. Demoralizację walczących stron pogłębiały wielomiesięczne zaległości z wypłatą żołdu. Zdesperowani żołnierze podczas przeciągającej się wojny, wykorzystywali każdą okazję do poszukiwania mających jakąkolwiek wartość przedmiotów. Nie miało przy tym znaczenia czy było to mienie protestanckie, czy katolickie.

Plądrowanie wsi w XVII wieku przez wojsko szwedzkie
To właśnie z okresu Wojny Trzydziestoletniej pochodzi nazwa Szwedzka Górka w Przydrożu Małym i Szwedzki Szaniec w Lesie Prudnickim.

Epidemie dżumy - apokalipsa w liczbach
Obraz bliski apokalipsy Wojny Trzydziestoletniej dopełniają wybuchające z różną siłą epidemie dżumy i tyfusu. W Nysie w roku 1633 zmarło 5000 osób. W Prudniku z powodu dżumy zmarło w sumie około 2100 osób (najwięcej w r.1625 oraz w latach 1633 i 1648). W ocenie historyków liczba ofiar dżumy w rejonie Ścinawy Małej, Nysy, Prudnika i Korfantowa za każdym razem sięgała ponad 15%, a w roku 1633 w niektórych miejscowościach sięgała nawet 75%. W opisach podaje się, że wiele gospodarstw stało opuszczonych, a zmarłych nie miał kto pochować. Znikły też na stałe niektóre wioski w okolicy Prudnika, Korfantowa i Niemodlina.
Ponury obraz miasta podczas epidemii dżumy
Przyczyną dżumy były przywleczone na statkach z Azji do Włoch i Hiszpanii szczury z pasożytującymi na nich pchłami. Epidemia dżumy w okolice Ścinawy została przywleczona przez maszerujących żołnierzy oraz podróżujących kupców. O ile człowiek zarażony dżumą umierał dość szybko (ok 5 dni), to pchły znakomicie radziły sobie na zwierzętach, w stajniach, gospodach i w przytułkach. Ocenia się, że z powodu dżumy w XVII wieku w rejonie Nysy i Prudnika życie straciło ok 50% populacji.
Druga połowa XVII w.
Po Wojnie Trzydziestoletniej nastąpił okres względnego spokoju i rozwoju, chociaż Księstwo Nyskie cierpiało jeszcze z powodu wysokich kontrybucji dla Szwedów, stacjonujących w mieście do roku 1650. Ciężar tych kontrybucji mocno dotykał biskupią Ścinawę Nyską.
Druga połowa XVII wieku była okresem odbudowy i rekatolizacji części okolicznych wsi i miast. Był to także czas względnej stabilizacji i rozwoju przerywanego wylewami rzeki Ścinawy Niemodlińskiej. Za najbardziej niszczycielską powódź XVII wieku uznaje się wiosenną powódź z roku 1698. Nagłe ocieplenie na przełomie marca i kwietnia spowodowało liczne zatory lodowe. Rwąca woda z lodem niszczyła niżej położone zabudowania stawiając egzystencjalny znak zapytania o sens przeprowadzonych napraw i odbudowy po wojnie 30 letniej i powodzi z 1655 roku.
Interesującym obiektem z XVII wieku w Ścinawie Małej jest Dwór. W drugiej połowie XVI wieku Mateusz von Logau, właściciel między innymi Śmicza, zdecydował się na sprzedaż majątku w Ścinawie Małej Baltazarowi von Mettich (sędzia ziemski Księstwa Opolsko Raciborskiego). Nie ma pewności, że Baltazar zamieszkał w Ścinawie, ale ród von Mettich krytycznie oceniał kupioną siedzibę rodu von Logau. Na przełomie XVI i XVII wieku podjęta została decyzja o budowie nowego Dworu. Nowy budynek postawiono wykorzystując fundamenty i część piwnic starego dworu rodu von Logau. Dwór ukończono ok roku 1610 nadając mu styl późnorenesansowy.