W Internecie już kilka lat temu zlokalizowałem spis mieszkańców powiatu prudnickiego z 1937 roku. Ścinawa Mała od roku 1742 należała do ziemi prudnickiej. Pod koniec XIX wieku w Prusach zaczęto publikować w formie książkowej, cyklicznie, powiatowe spisy ludności. Za najciekawszy uznałem ten z roku 1937. Zawiera najwięcej danych i można w nim znaleźć osoby, które były naszymi sąsiadami, znajomymi lub dziadkami naszych znajomych. Czytanie tego spisu jest trudne. Do druku wykorzystano krój czcionki zwanej frakturą (nie mylić z fakturą). Fraktura to w skrócie litery łamane i stylizowane na gotyk – taki pruski wynalazek. Nie sposób odmówić mu urody, ale ze względu tą oryginalność, dla nas mało czytelny. Nam kojarzą się z tą czcionką również mroczne czasy faszyzmu i II Wojny Światowej. Ten krój pisma był szeroko używany w niemieckich drukarniach gazet i książek. Używano go do druku plakatów i ogłoszeń władz okupacyjnych, w tym nakazów i zakazów dla ludności okupowanych krajów. W roku 1941 kłopoty z komunikacją z użyciem fraktury dostrzegły władze III Rzeszy. Ludność podbitych krajów miała problem z odczytaniem obwieszczeń i zarządzeń władz okupacyjnych. Efektem tego „odkrycia" było posądzenie o żydowski rodowód czcionki i ograniczenie jej stosowania w III Rzeszy.
Trudno czytać napisany frakturą Adresbuch, ale mając do dyspozycji smartfon lub tablet z aplikacją Tłumacz Google, problem nie jest barierą. Wystarczy skierować obiektyw na tekst i odczytać przy użyciu aplikacji „zakodowaną" frakturą treść.
Adresbuch nie zawiera imion i nazwisk wszystkich mieszkańców miejscowości. W książce wyszczególniono właścicieli nieruchomości bez podawania imion ich żon/mężów i dzieci. Książka uporządkowana jest alfabetycznie, według nazwisk. Osoby noszące to samo nazwisko wymieniane są imiennie. Oprócz nazwiska i imienia wpisy zawierają wykonywany zawód lub status społeczny, adres i nr telefonu poprzedzony literą F. (niem. Fernruf, o ile ten ktoś miał telefon).
Uprzedzam, że na podstawie adresów zawartych w Adresbuch trudno zidentyfikować konkretne nieruchomości. Problem polega na tym, że pruska numeracja domów była odmienna od tej, do której jesteśmy przyzwyczajeni. Strony ulic nie były dzielone na numery parzyste i nieparzyste. Numeracja była ciągła 1,2,3,4… do końca ulicy, po ostatnim domu z jednej strony, numeracja przeskakiwała na drugą stronę ulicy i wracała do początku. Dom z najwyższym numerem znajdował się naprzeciwko domu z numerem jeden. Biorąc pod uwagę zaułki, niezabudowane działki i posiadające osobne numery mieszkania w podwórkach, ustalenie konkretnej nieruchomości jest wyzwaniem.
Spis mieszkańców powiatu prudnickiego z 1937 roku
Nazwy ulic w Ścinawie Małej
Adresbuch – spis mieszkańców