Strona Główna

Szlaufmila — młyn wodny
Tajemnicza nazwa, ukryta historia i ślady dawnego rzemiosła na pograniczu Ścinawy Małej i Nyskiej.
Skąd pochodzi nazwa „Szlaufmila"?
Około kilometr na południe od Ścinawy Małej i Nyskiej znajduje się Szlaufmila Ustalenie pochodzenia tej nazwy wymagało pokonania małego labiryntu, aż do momentu kiedy zacząłem te słowa łączyć z młynem (po niemiecku – mühle). Na początku chciałem to skojarzyć z nazwiskiem właściciela, ponieważ w pobliżu, na niemieckich mapach jedno ze wzniesień nosiło oznaczenie Schleifer B. Odpowiedź znalazłem jednak w Internecie. W Bydgoszczy nazwę Szlaufmila nosi teren w okolicy młyna wodnego. W skład tego miejsca wchodzi młyn z kołem wodnym, młyński kanał dopływowy i odpływowy z przyległościami. Słowo schlauch w języku niemieckim oznacza wąż np. ogrodowy. Kanał młyński to műhlgraben, jednak potocznie nazywano go shlauch. Połączenie shlauchműhle weszło do języka potocznego i w śląskim dialekcie otrzymało brzmienie szlaufmila. Pewnie podobnie działo się w Bydgoszczy, gdzie Polakom łatwiej było mówić i pisać Szlaufmila.
Trudno ustalić kiedy ten młyn powstał, ale mając już trochę wiedzy o historii Ścinawy myślę, że w XVI wieku lub wcześniej. Kluczem do takiego stwierdzenia jest ukształtowanie terenu Szlaumili, usytuowanie młyna i znaleziona kiedyś wiadomość o istnieniu w Ścinawie Małej dwóch młynów, w tym jednego słodowego, który dostarczał łamane(!) ziarna piwowarom w Nysie.
Młyn słodowy a młyn mączny
Młyn słodowy był traktowany inaczej niż młyn produkujący mąkę. Wynikało to z technologii mielenia i wymagań browarników. Z ziarna zmielonego na mąkę też można było warzyć piwo, jednak było ono mętne i jakościowo przegrywało z piwem, do którego wykorzystywano słód z ziaren łamanych/miażdżonych między walcami. O ile więc książę opolski nadał Ścinawie przywilej posiadania młyna produkującego mąkę, to bliskie usytuowanie młyna słodowego nie było wykroczeniem.
Lokalizacja i budowa młyna na Szlaufmili
Ścinawa Niemodlińska była rzeką graniczną między Księstwem Nyskim, a księstwem Opolskim. Zgodnie z ówczesnym prawem woda należała do księcia. Ustalenia między Księciem Opolskim a biskupem, właścicielem Księstwa Nyskiego mogły dotyczyć też ustalenia przebiegu granicy na środku rzeki.
Młyn na Szlaufmili zbudowano na niewielkim 2-3 metrowym naturalnym podwyższeniu terenu blisko rzeki. Jest to rozwiązanie sprytne o tyle, że większość powodzi w tym miejscu bardzo rzadko osiąga wyższy poziom, zwłaszcza, że dopiero za Szlaufmilą Ścinawa Niemodlińska łączy się ze swoim zachodnim, bliźniaczym niemal dopływem Meszną. Z punktu widzenia zagrożenia powodziowego jest to miejsce dość bezpieczne. Wodę do młyna doprowadzał kanał młyński, którego fragment wciąż widać przy drodze koło Małej Groty. Ok 100-150 m dalej za Małą Grotą na rzece ciągle istnieje uszkodzona murowana śluza, która po spiętrzeniu wody kierowała ją do kanału i na koło młyńskie. Takie rozwiązanie w minimalny sposób ingerowało w prawo biskupa wrocławskiego z Nysy, właściciela ziemi po drugiej stronie rzeki, oraz chroniło młyn w przypadku zwykłych przyrostów poziomu wody w rzece podczas letnich burz.
Mapy historyczne Szlaufmili
Mapa sztabowa z 1939 roku. Szlaufmila opisana jako Schleif M. Niżej widać wzgórze opisane jako Schleifer B. Pasjonaci zauważą kanał młyński przy śluzie (na lewo od litery B napisu Berhels-B.) i koło młyńskie na lewo od napisu Schleif-M.
Fragment mapy z 1825 roku. Czerwone strzałki wskazują 2 ścinawskie młyny wodne. Dociekliwi szybko zidentyfikują też kanały młyńskie. Brązowa kreska nad napisem Schleif M. to przedłużenie ulicy Klasztornej, która przed Szlaufmilą kieruje się przez bród do Piorunkowic (Schweindorf).
Kończąc stwierdzam, że nazwa Szlaufmila ma swoje uzasadnienie i stanowi malutki fragment śląskiej tradycji.